Trihineloza je parazitarno oboljenje izazvano valjkastim crvom Trichinella spiralis, čije se larve naseljavaju u poprečnoprugastoj muskulaturi. Bolest je zajednička mnogim domaćim i divljim životinjama, kao i čoveku. Pripada grupi zoonoza. Prirodni rezervoari trihinele su brojne domaće i divlje životinje (domaća i divlja svinja, pacovi, miševi, pas, mačka, konj, vuk, lisica, jazavac, medved i dr.).

Čovek se najčešće zarazi konzumiranjem sirovog ili termički nedovoljno obrađenog svinjskog mesa, mesnih prerađevina, kao i mesa nekih divljih životinja koje u sebi sadrže žive larve. Infekcija se ne prenosi direktno sa obolelog na zdravog čoveka.

Klinička slika bolesti varira od neprimetne infekcije do oboljenja sa smrtnih ishodom, što zavisi od količine unetih larvi putem zaraženog mesa ili mesnih prerađevina.
Od trenutka infekcije do razvoja kliničke slike prođe od 5 do 45 dana. Rani karakteristični znaci oboljenja su iznenadni bolovi u mišićima i otok gornjih očnih kapaka. Mogu se javiti i krvarenja na beonjačama i fotofobija. Žeđ, prekomerno znojenje, drhtavica, opšta slabost, kao i povećana eozinofilija u krvi, mogu uslediti odmah nakon pojave očnih znakova. Veoma često okularnim manifestacijama prethode gastrointestinalni simptomi (proliv). Bolest je praćena povišenom temperaturom.

Iako se trihineloza najčešće javlja u blagom obliku, moramo je smatrati ozbiljnom bolešću. Parazit može da izazove komplikacije na plućima i mozgu, dok se najteži oblici završavaju smrću usled oštećenja srčanog mišića.

Laboratorijski kriterijumi za dijagnozu

Dokazivanje larvi Trichinellae spiralis u tkivu uzetom biopsijom mišića, ili pozitivan serološki test na Trichinellae.

Klasifikacija slučaja

Dijagnoza se postavlja na osnovu anamnestičko-epidemioloških podataka o konzumiranju svinjskog mesa. Postojanje većeg broja obolelih olakšava dijagnozu.

Pretpostavljen: konzumiranje infestiranog mesa ili klinički simptomi i znaci bolesti i eozinofilija (najmanje kod jednog slučaja).
Verovatan: konzumiranje infestiranog mesa ili klinički simptomi i znaci bolesti i eozinofilija  (tri pozitivna slučaja).
Potvđen: klinički razvijena simptomatologija (kompatibilan slučaj) sa pozitivnim enzimskim i serološkim testovima.

Napomena: U epidemiji najmanje jedan slučaj treba laboratorijski potvrditi. Sve povezane slučajeve treba prijaviti kao potvrđene, ako su pacijenti konzumirali inkriminisanu namirnicu ili jelo (meso ili mesni proizvod) i koji imaju pozitivan serološki test na trihinelozu ili su kompatibilni kliničkom opisu.
Do 1957. godine u Srbiji su registrovani retki, pojedinačni slučajevi bolesti, izuzev dve epidemije u Šapcu i Kraljevu (1954. godine).

U periodu od 1994. do 2003. godine trihineloza predstavlja najučestaliju bolest iz grupe zoonoza. U navedenom periodu registrovano je 5180 slučajeva oboljenja, od kojih se 5 završilo  smrtnim ishodom (tabela 1).

U javljanju ove bolesti postoji izražena sezonost sa maksimalnim obolevanjem u periodu od decembra do marta, što se poklapa sa periodom svinjokolja.
Nema značajnih razlika u obolevanju po polu i uzrastu.
Trihinelozu karakteriše i epidemijsko javljanje. U navedenom periodu prijavljeno je 336 epidemija sa 3592 obolela lica.

U 2004. godini (preliminarni podaci), sa teritorije Srbije prijavljeno je 84 obolelih od trihineloze, i to u centralnoj Srbiji 38 i u Vojvodini 46 lica. Najveći broj obolelih registrovan je u Južnobačkom okrugu - 27,  Šabačkom okrugu - 13 i na teritoriji grada Beogada - 11. Najviše stope incidencije zabeležene su u Južnobačkom (4,88/100.000), Mačvanskom (3,83/100.000) i Sremskom okrugu (2,26/100.000). Najveći  broj obolelih - 17, odnosno  20,2% od ukupnog broja obolelih, prijavljen je u maju 2004. godine. Tokom 2004. godine registrovano je i 8 epidemija ove bolesti  sa 40 obolelih. U januaru i  februaru, prijavljene su po dve epidemije trihineloze,  sa ukupno 10 odnosno 6 obolelih lica. Po jedna epidemija zabeležena je u aprilu (8 obolelih), maju (3 obolela), septembru (6 obolelih) i decembru (7 obolelih). 
         
U desetogodišnjem periodu (1994-2003), na teritoriji Republike Srbije trihineloza je dijagnostikovana kod 7786 domaćih i 24 divlje svinje, dok je tokom 2004. godine prisustvo Trichinellae spiralis dokazano kod 459 domaćih i 13 divljih svinja.

PREVENCIJA     

U prevenciji trihineloze najvažnije su veterinarsko-sanitarne mere. Neophodno je sprovoditi mere deratizacije u objektima u kojima se gaje svinje, s obzirom da su pacovi glavni prenosioci trihinele na domaće životinje. Svinje se ne smeju hraniti otpacima svinjskog mesa koje prethodno nije pregledano ili adekvatno termički obrađeno. Obavezan je pregled svinjskog mesa kako u klanicama, tako i u individualnim domaćinstvima metodom trihinoskopije i veštačke digestije. Na isti način tretirati i meso divljih životinja koje se koriste za ljudsku ishranu.

Neophodna je temeljna termička obrada mesa svinja (domaćih i divljih), konja i divljači i njihovih prerađevina.

Larve u svinjskom mesu ubijaju se kuvanjem dok meso u potpunosti ne izgubi ružičastu  boju i to na temperaturi od preko + 70°C,  ili smrzavanjem komada mesa debljine do 15 cm na – 15°C u trajanju od 30 dana, odnosno na – 25 °C i nižim temperaturama u trajanju od 10 dana.
Pri pojavi trihineloze veoma je bitno što ranije postaviti dijagnozu, utvrditi izvor zaraze, a sumnjivo meso i mesne prerađevine pregledati. Zaraženo meso obavezno uništiti. Teže oblike bolesti treba bolnički lečiti.      

Izvor: Institut za zaštitu zdravlja «Milan Jovanović Batut», Beograd